Kerstblog: lichtpuntjes rond de kortste dag

Als het ‘s winters niet zo vroeg donker was, was het ‘s zomers niet zo lang licht. Wat dat betreft is het eerlijk verdeeld in de wereld: over het hele jaar genomen is het overal even lang licht en donker. In feite zijn we nu aan het sparen voor straks. Maar er is nog een reden om niet al te somber te zijn over die korte dagen.

Avondfoto van Rotterdam en de Nieuwe Maas gemaakt kort na zonsondergang, met o.a. de kantoren van Unilever en Deloitte, het Noordereiland en diverse bruggen

Eerst even wat theorie

De kortste dag valt dit jaar op 21 december. Natuurlijk duurt het etmaal ook dan gewoon 24 uur maar op die dag is de zon het kortst te zien.

Minder bekend is dat de kortste dag niet samenvalt met de laatste zonsopkomst of de vroegste zonsondergang.

De vroegste zonsondergang is namelijk op 12 december. In mijn woonplaats Rotterdam gaat de zon dan al om 16.30 onder.

De laatste zonsopkomst valt tweeënhalve week later, op 31 december. In Rotterdam zien we de zon dan pas om 8.49, als het weer meezit natuurlijk.

Het heeft allemaal te maken met het feit dat de baan van de Aarde om de Zon geen perfecte cirkel is maar een ellips. Wikipedia legt het uit.

Lichtpuntjes

De meeste mensen zijn niet dol op die donkere dagen. Opstaan en ontbijten in het donker, thuiskomen en avondeten in het donker; je zou er depressief van worden.

Maar om te fotograferen is het een toptijd. De laagstaande zon zorgt voor veel mooier licht dan in warmere jaargetijden. En favoriete momenten als het gouden uur en het blauwe uur vallen veel gunstiger.

Weer even wat theorie: het gouden uur valt net na zonsopkomst en net voor zonsondergang; het blauwe uur valt net voor zonsopkomst en net na zonsondergang. En ze duren natuurlijk niet precies een uur; de optimale omstandigheden zijn meestal aanzienlijk korter.

In de zomer moet je ‘s avonds wel erg lang wachten voor die mooie fotomomenten, om maar te zwijgen van de onmenselijke uren waarop je ‘s ochtends je bed uit moet voor de vroege variant. ‘s Ochtends om een uur of negen en ‘s middags rond half vijf, dat zijn dan veel prettiger tijdstippen.

Avondbeeld van de Nieuwe Maas en de Kop van Zuid in Rotterdam, met de Erasmusbrug en diverse gebouwen waaronder de Maastoren, het gerechtshof, de Erasmusbrug en de Rotterdam

Stadsfotografie

Voor stadsfotografen komt daar nog een voordeel bij. In de zomer zijn kantoorgebouwen rond zonsopkomst- en ondergang meestal donker, maar in de winter zijn daar de lichten op die momenten de lichten al, of nog, aan. Om maar te zwijgen van de Kerstverlichting.

Ik ga dan ook in deze donkere dagen vaak met mijn Nikon D5100 de stad in tegen een uur of vier ‘s middags (ik moet toegeven dat het zelfs nu in de ochtend wat minder goed lukt).

Zonder statief

Meestal gebruik ik een klein diafragma (hoog f-getal) met als doel een grote scherptediepte. En een iso-waarde van 100 om zo weinig mogelijk ruis op mijn foto’s te krijgen. De sluitertijd is variabel en neemt natuurlijk snel toe naarmate het donkerder wordt.

Daar komt bij dat ik meestal drie foto’s maak met verschillende belichtingstijden, om die samen te voegen tot een HDR-plaatje met behulp van het programma Photomatix. Maar daarover binnenkort meer in een ander artikel.

Uit de hand fotograferen is, als het donker wordt, al snel niet meer mogelijk. Toch neem ik zelden een statief mee. De stad is vol met muurtjes, kastjes, bankjes, paaltjes, hekjes, richels, vuilnisbakken en kaderanden die een stabiele ondergrond vormen voor mijn camera. En met de 2 seconden-zelfontspanner voorkom ik iedere trilling die mijn foto’s onscherp kan maken.

De show begint

De lichtshow begint eigenlijk al een uur voor zonsondergang. Kunstlicht is nog nergens te bekennen, maar de lage zonnestand zorgt al voor een bijzondere sfeer.

De Maassilo en de Maashaven met binnenvaartschepen ongeveer een uur voor zonsondergang onder een dynamische lucht

Een kleurig palet

Als het meezit met het weer begint de lucht nu langzaam te verkleuren: een mengeling van rood, geel, blauw, wit en grijs en alle tinten die daarbij in de buurt liggen. Binnen gaan de eerste lichten aan. Of ze waren al aan maar ze beginnen nu op te vallen:

De Hoge Heren en de Maastorenflat bij de brug over de Leuvehaven in Rotterdam, kort voor zonsondergang

De sluitertijden nemen toe waardoor snel bewegende objecten vervagen:

De Leuvehaven in Rotterdam kort voor zonsondergang met een watertaxi, een drijvende bok en een driemaster en verschillende woon- en kantoortorens op de achtergrond.

Sfeer

Terwijl het kunstlicht sterker wordt, wordt het daglicht zwakker. De sfeer wijzigt met de minuut:

De Oude Haven met historische binnenvaartschepen, het Witte Huis, de Red Apple en diverse andere gebouwen in Rotterdam, gefotografeerd kort voor zonsondergang

Straatlantaarns en lichtreclames gaan aan; spotlights op gebouwen beginnen op te vallen:

Het stationsplein en het Groothandelsgebouw, monument uit de wederopbouwperiode, in Rotterdam tijdens het gouden uur rond zonsondergang

Lichtstrepen

Als de zon onder is krijgt de hemel een donkerblauwe kleur. De sluitertijden zijn nu zo lang dat auto’s lichtstrepen veroorzaken:

Avondfoto van het Kruisplein in Rotterdam, met lichtstrepen en met onverstoorbare duiven bij het monument Ongebroken Verzet, en op de achtergrond Codarts en De Doelen

Vervaging en reflectie

Wateroppervlakken krijgen een surrealistische vaagheid. Voor het menselijk oog begint het donker te worden maar voor een camera is er nog genoeg licht om kleuren en vormen van gebouwen goed te laten zien:

Avondbeeld van Rotterdam: de Westersingel tijdens het blauwe uur, met Calypso en Codarts op de achtergrond en de stokoude plataan op de voorgrond

Bebouwing en licht weerspiegelen in natte oppervlakken. De sluitertijden zijn nu zo lang dat mensen niet meer zichtbaar zijn op de foto, wat een vervreemdend effect geeft:

Concert- en congresgebouw De Doelen in Rotterdam bij avond, weerspiegelend in het staal en hout van een nat Schouwburgplein

Verschuivend evenwicht

Het daglicht trekt zich verder terug, het kunstlicht wordt dominanter:

De Leuveflat en het Maritiem Buitenmuseum met de kraneschipbrug en diverse kranen en schepen en een vuurtorentje in Rotterdam aan het begin van een avond in december

Een onverwacht cadeautje

Soms gebeurt er, als het bijna helemaal donker is, nog iets onverwachts. De foto hieronder werd gemaakt op een avond dat het grotendeels bewolkt was. De zonsondergang was daardoor niet al te spectaculair. Maar toen ontstond er ver weg boven de Noordzee toch nog een gaatje in de bewolking waar de zon nog wat laatste stralen doorheen perste. Dat zette de stad in een bijzonder, mysterieus licht:

Magisch licht na zonsondergang boven het Boerengat in Rotterdam, met diverse schepen en aan de kades architectuur uit de wederopbouwperiode

De komende weken duren de mooie tijden nog even voort. ‘s Middags is de zon voorzichtig aan de weg terug begonnen; ‘s ochtends kun je bijna uitslapen en toch nog op tijd zijn voor achtereenvolgens het blauwe en het gouden uur. Ik denk dat ik de komende week toch maar eens mijn wekker wat vroeger ga zetten.

You may also like...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Spam-controle: *