De Wederopbouw top 10 – Rotterdamse parels uit 1945-1970

Het is een wijdverbreid misverstand dat Rotterdam niet zo interessant is qua architectuurhistorie omdat alle geschiedenis er in 1940 uit gebombardeerd zou zijn. Weliswaar is er in de meidagen van dat jaar veel moois verloren gegaan, maar in de stad zoals die in de 75 jaar daarna gegroeid is zijn alweer allerlei historische lagen te ontdekken.

De periode van de wederopbouw is daarbij bijzonder interessant omdat er in die jaren (ik hou voor het gemak even de periode 1945-1970 aan) vrij veel goede architectuur gebouwd is. En jammer genoeg soms ook alweer is gesloopt. De gebouwen uit die tijd zijn over het algemeen vrij sober, maar hebben toch vaak wat subtiele versieringen of andere frivoliteiten.

In de jaren zeventig en tachtig ontspoorde de wederopbouw helaas een beetje door overmatig gebruik van spiegelgevels, trespapanelen, kunststofkozijnen en goedkope baksteen. Sindsdien is de patiënt wel weer aan de beterende hand.

Ik heb mijn favoriete gebouwen uit de eerste 25 naoorlogse jaren in een top tien gezet. Die is uiteraard een weerspiegeling van mijn eigen smaak, wat niet wil zeggen dat er niet over gecorrespondeerd mag worden (was het de lezer al opgevallen dat er weer reacties mogelijk zijn op dit blog?) En hoewel de nummer een of twee wel vastliggen is de volgorde een momentopname; morgen kan ik daar weer heel anders over denken.

10: Het Akragon

locatie: Schiekade; architect: Hugh Maaskant; jaar van oplevering: 1970
Het Akragon en een deel van het Technikon in Rotterdam, gefotografeerd tijdens het gouden uur vanaf de Luchtsingel met op de voorgrond de spoorlijn Rotterdam-Dordrecht
Deze toren van sportzalen, tegenwoordig geëxploiteerd door een sportschoolgigant, hoort bij scholencomplex het Technikon waaraan maar liefst veertien jaar gebouwd is en waar ook het Hofpleintheater, met een prachtige gevelsculptuur van Karel Appel, onderdeel van is. Van de architect had de toren nog wel hoger gemogen, maar dat was in de jaren zestig niet aan de orde; Maaskant was zijn tijd ver vooruit.

9: Maastorenflat

locatie: Vasteland; architect: Herman Bakker ; jaar van oplevering: 1956
De Maastorenflat bij de oprit naar de Erasmusbrug, gefotografeerd tijdens zonsondergang vanaf het Leuvehoofd
Een mooie stapeling van functies, met winkels, twee lagen kantoren, een overgangslaag, woningen, en een penthouse, allemaal anders vormgegeven. En ook prettig: er zijn geen blinde kopgevels; aan alle vier de kanten gebeurt iets interessants: ramen, balkons, trappen.

8: Stationspostkantoor

locatie: Delftseplein; architecten: Evert en Herman Kraaijvanger; jaar van oplevering: 1959
Het Stationspostkantoor, tegenwoordig Central Post, aan de Delftsestraat in Rotterdam, gefotografeerd tijdens het gouden uur
Ik heb hier in mijn studietijd nog post gesorteerd, als bijverdienste. Ook toen was ik al onder de indruk van de grote, hoge ruimtes met enorme glaspartijen. En van de decoraties in het trappenhuis en op de kopgevel. Enkele jaren geleden is het gebouw, naar een ontwerp van Claus en Kaan, getransformeerd tot kantorenverzamelgebouw onder de naam Central Post.

7: De Nederlandsche Bank

locatie: Boompjes; architect: Henri Zwiers ; jaar van oplevering: 1955
De voormalige bijbank van de Nederlandsche Bank op de Boompjes in Rotterdam, laat in de middag gefotografeerd vanaf de Scheepmakershaven
Er zijn in de wederopbouwtijd nog een paar van dit soort traditionalistische bankgebouwen neergezet; bankiers hadden destijds niet zoveel met de modernistische architectuur die elders in het centrum gebouwd werd. Een zware natuurstenen plint, subtiel siermetselwerk, de ramen in betonnen frames, bronzen sculpturen van Willem Verbon op het dak. Na jarenlange leegstand wordt het pand nu herontwikkeld tot kantoorverzamelgebouw.

6: Bijenkorf

locatie: Coolsingel; architect: Marcel Breuer ; jaar van oplevering: 1957
De nieuwe Bijenkorf van Rotterdam aan de Coolsingel, ontworpen door Marcel Breuer, met ervoor de plastiek, bijgenaamd het Ding, van Naum Gabo
Hij haalt het niet bij de oude Bijenkorf van Dudok maar dat was dan ook het mooiste gebouw dat in de twintigste eeuw in Nederland is neergezet. De nieuwe korf is veel geslotener (de TL-buis was inmiddels uitgevonden). Toch mag ik ‘m ook wel, die stoere doos met een paar grote strategische openingen en de honingraatgevel die alleen maar mooier wordt naarmate de vervuiling toeneemt. En natuurlijk met de sculptuur van Naum Gabo, hoewel die wel eens wat groot onderhoud zou kunnen gebruiken.

5: Huf

locatie: Hoogstraat; architecten: Jo van den Broek en Jaap Bakema; jaar van oplevering: 1953
Wederopbouwmonument Huf, gefotografeerd vanaf het Grote Kerkplein, aan het eind van de middag in december, met het gebouw en de binnenverlichting reflecterend in de Delftsevaart
Een tamelijk transparant doosje met een ragfijn gedetailleerde vliesgevel en een paar meer gesloten elementen die het extra interessant maken. Een paar jaar geleden gerestaureerd naar een ontwerp van Wessel de Jonge, na jarenlang grotendeels leeggestaan te hebben. Een herbestemming als horeca had me ook wel een goed idee geleken, met aparte verdiepingen voor eten, drinken en dansen. Maar goed, het was natuurlijk altijd een schoenenwinkel met kantoren erboven en dat is het nog.

4: Het Oogziekenhuis

locatie: Schiedamsevest; architect: Ad van der Steur; jaar van oplevering: 1948
Het Oogziekenhuis aan de Schiedamsevest in Rotterdam, een opmerkelijk gebouw uit de wederopbouwperiode, gefotografeerd op een middag in de herfst
Het hoeft niet allemaal strak modern en sober te zijn; een beetje ecclecticisme is ook wel eens leuk. Een ornament is geen misdaad, wat mij betreft, al mogen sommigen daar anders over denken. Van alle naoorlogse gebouwen gaat het Oogziekenhuis daar wel het verste mee. Met al die boogjes en andere versieringen zou het in Florence niet uit de toon vallen.

3: Het Industriegebouw

locatie: Goudsesingel; architecten: Hugh Maaskant en Willem van Tijen; jaar van oplevering: 1949
Het Industriegebouw van Maaskant en Van Tijen aan de Goudsesingel, gefotografeerd aan het eind van de middag als de eerste lichten aangaan.
Een paar jaar eerder gebouwd dan het Groothandelsgebouw van hetzelfde architectenduo. Iets traditioneler van uitstraling, door het het gebruik van baksteen, wat vooral de invloed van Van Tijen geweest schijnt te zijn. Ook hier zijn ontwikkelingen gaande die het gebouw nieuw leven in moeten blazen; de verhuizing van MVRDV naar de hallen aan de achterkant is alvast een goed teken.

2: De Doelen

locatie: Schouwburgplein; architecten: Evert en Herman Kraaijvanger, Rein Fledderus; jaar van oplevering: 1966
Avondbeeld van concert- en congresgebouw de Doelen in Rotterdam, reflecterend in het vochtige staal en hout van het Schouwburgplein
Zeer belangrijk gebouw in de stad vanwege de functie als concertzaal en filmfestival-homebase. Maar toevallig ook eens in de paar jaar mijn stembureau. Een vierkant volume waar de grote zaal als een groen koperen doos bovenuit steekt. Om de zaal een ruime en feestelijke foyer, omsloten door die prachtige gelaagde gevel.

1: Het Groothandelsgebouw

locatie: Weena; architecten: Hugh Maaskant en Willem van Tijen; jaar van oplevering: 1953
Het Groothandelsgebouw in Rotterdam, gefotografeerd vanaf het Weena tijdens de zonsondergang.
Zo ongeveer het eerste wat je ziet als je het station uitkomt; de beste plek dus voor mijn nummer 1. Een stoer stadsblok met een bevoorradingsstraat er dwars doorheen en een bioscoop (helaas niet meer als zodanig in gebruik) op het dak. Met een gevel die rijk is aan detail; let op de verschillende raampartijen en de bijna frivole, betonnen hekwerken. En met een prachtige verticale opbouw: zowel aan de onder- als de bovenzijde twee of drie bijzonder vormgegeven verdiepingen.

Meer foto’s van het Groothandelsgebouw

You may also like...

4 Responses

  1. Guus schreef:

    dag Frans – mooi dat de voormalige Nederlandse Bank zo hoog in jouw Tot-10 staat; heb je mijn artikel over het vernieuwde gebouw – nu: De Nieuwe Boompjes – op Vers Beton al gezien? https://versbeton.nl/2016/08/hoe-de-nederlandse-bank-transformeerde-tot-de-nieuwe-boompjes/ Guus

    • Frans Blok schreef:

      Hoi Guus, nee, ik had het artikel nog niet gezien, dank voor de link. Mooi en zeer uitgebreid artikel! Hopelijk wordt er snel een oplossing gevonden voor de patstelling rond de begane grond.

  2. Guus schreef:

    ik begin overigens De Doelen steeds meer te beschouwen als een grote zaal-op-poten met daarboven een opvallend groen uitgeslagen dak – met daar rondomheen een foyer en dááronder een opengehouden ‘binnenplein’

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Spam-controle: *