Zomertijd, wintertijd: een grafisch pleidooi

Decennialang (sinds 1977 om precies te zijn) leek het een van de onaantastbare zekerheden van het bestaan: eind maart zetten we de klok een uur vooruit en eind oktober zetten we ‘m weer terug. Lekkere lange lichte zomeravonden, iedereen blij.

Enquête

Tot EU-voorzitter Jean-Claude Juncker op 31 augustus jongstleden aan die zekerheid een einde maakte. Een enquête zou hebben uitgewezen dat een meerderheid van de Europeanen af wil van het verzetten van de klok. “De mensen willen het, dus we gaan het doen”, aldus Juncker. Die mensen, dat bleken vooral Duitsers; van de deelnemers aan de enquête kwam tweederde uit Duitsland.

De klok van de kathedraal van Sint Laurentius en Sint Elisabeth aan de Mathenesserlaan in Rotterdam, van dichtbij en van onderaf gefotografeerd.

De vraag is nu: kiezen we voor de wintertijd (die tot 1977 als standaardtijd gold) of voor de zomertijd (die we sindsdien zeven maanden in het jaar aanhouden)? Volgens Juncker moeten de Europese lidstaten dat voortaan zelf gaan bepalen. Maar hadden we voor dat soort issues juist niet de Europese Unie bedacht?

In mijn vriendenkring is een hevige discussie uitgebroken tussen aanhangers van zomer- en wintertijd. Zelf neig ik naar de zomertijd, maar waarom eigenlijk? Volgens mij zijn de dilemma’s goed inzichtelijk te maken met een paar mooie grafieken.

Cadzand, Utrecht en Nieuweschans

Natuurlijk komt niet overal in Nederland de zon op hetzelfde moment op; de Aarde is immers niet plat. In ons meest oostelijke plaatsje, Bad Nieuweschans, wordt het ‘s zomers 25 minuten eerder licht dan in Cadzand, onze meest westelijke nederzetting. ‘s Winters is het verschil ongeveer zeven minuten. Omdat Utrecht ongeveer halverwege Cadzand en Nieuweschans ligt, heb ik mijn grafieken gebaseerd op de tabellen van die stad.

Altijd winter

De onderstaande grafiek laat zien wat er gebeurt als we voortaan altijd de wintertijd aanhouden. Er zit een lichte asymmetrie in de curves: de vroegste zonsopkomst en de laatste zonsondergang vallen niet precies op dezelfde dag en hetzelfde geldt voor de laatste zonsopkomst en de vroegste zonsondergang.

Grafiek met de uren van licht en duisternis en de vroegste/laatste zonsopkomst/zonsondergang, als het hele jaar door de wintertijd geldt

Er zijn veel argumenten denkbaar om voor winter- of juist voor zomertijd te kiezen. Wat doen de buurlanden bijvoorbeeld? Maar een erg belangrijk criterium lijkt me dit: laat de uren dat het licht is zoveel mogelijk samenvallen met de uren dat mensen wakker zijn. Een mens is ongeveer zestien uur per etmaal wakker en het is gemiddeld twaalf uur per dag licht. Er zullen dus altijd momenten zijn dat het donker is terwijl de meeste mensen wakker zijn. Maar het is verspilling als het urenlang licht is terwijl iedereen slaapt.

De gemiddelde Nederlander

Wanneer is de gemiddelde Nederlander wakker? Mijn eigen dag loopt ongeveer van acht uur ‘s ochtends tot middernacht. Ik heb altijd het geluk gehad voor werkgevers te werken waar de meeste collega’s tussen pakweg negen uur en half tien binnendruppelden. En sinds in zzp’er ben mag ik het helemaal zelf uitmaken.

De bouwvakkers onder mijn raam (leve de oordopjes!) beginnen echter al om zeven uur met herriemaken. En ik ken mensen die zo vroeg opstaan dat ze kunnen inchecken bij de NS voor het spitstarief ingaat (half zeven); ik kan me nauwelijks voorstellen hoe vroeg je daarvoor je bed uit moet.

Anderzijds zullen er ook best mensen zijn die later opstaan dan ik. En in het weekend zijn we allemaal wat later.

Ik heb er geen diepgravend onderzoek naar gedaan en het CBS voor zover ik weet ook niet. Maar ik vermoed dat de gemiddelde Nederlander om zeven uur opstaat en om een uur of elf naar bed gaat. Als we die aanname over de wintertijdgrafiek heen leggen krijgen we het volgende beeld:

Grafische vergelijking tussen enerzijds licht en donker en anderzijds de uren dat de gemiddelde Nederlander wakker is, bij het hanteren van permanente wintertijd

Onevenwichtig

We zien een enorme onevenwichtigheid tussen het daglicht en de uren dat mensen wakker zijn. Als we kiezen voor de wintertijd wordt het maar liefst zeven maanden per jaar licht terwijl de meeste Nederlanders nog slapen. Eind juni begint het zelfs om een uur of vier al te krieken. En daar heeft niemand wat aan.

Aan de andere kant van de grafiek zien we vooral veel duisternis. Rond de langste dag is het nog net tot een uur of negen licht maar verder zijn die lekkere lange lichte zomeravonden slechts een mooie herinnering..

Nee, doe dan maar de zomertijd. Een veel grotere overlap tussen daglicht en wakkere uren, minder zinloos ochtendlicht en meer zonnige zomeravonduren.

Grafische vergelijking tussen enerzijds licht en donker en anderzijds de uren dat de gemiddelde Nederlander wakker is, bij het hanteren van permanente zomertijd

De klok verzetten

Tegen het altijd hanteren van de zomertijd zijn ook bezwaren te bedenken. Ochtendmensen gruwen bij het idee dat het rond de jaarwisseling tot een uur of half tien donker blijft. Maar is het dan geen goed idee om gewoon in maart en oktober de klok te blijven verzetten, zoals we dat al heel lang deden? Wat die paar Duitsers die de enquête invulden er ook van vinden?

Bioritme

Er zijn mensen die vermoeden dat het verzetten van de klok hun bioritme in de war brengt, met allerlei gezondheidsklachten als gevolg. Het zou kunnen, hoewel ik van het een uur verzetten van de klok bij een reisje naar Engeland meestal na een paar stevige Engelse ontbijten geen last meer heb.

Hoe dan ook: de grafiek toont aan dat die ongemakken tweemaal per jaar niet voor niets zijn. Het levert ook wat op. Dus wat mij betreft laten we het zo.

Grafische vergelijking tussen enerzijds licht en donker en anderzijds de uren dat de gemiddelde Nederlander wakker is, bij het afwisselend hanteren van zomer- en wintertijd.

We zouden zelfs de klok eind mei nog een uur naar voren kunnen zetten (en eind augustus weer terug). Maar ik vrees dat dat plan op enige weerstand zal stuiten.

You may also like...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Spam-controle: *