De gevelsteen van Dudok’s Bijenkorf komt terug naar de Coolsingel

Al bijna twintig jaar proberen Rotterdamse kunstliefhebbers de gevelsteen van Hendrik van den Eijnde, het enige overblijfsel van de oude Bijenkorf van architect W.M Dudok, terug te halen naar de plek waar het kunstwerk hoort: de Coolsingel. De voortekenen zijn gunstig: binnenkort gaat het er misschien toch echt een keer van komen.

De gevelsteen van de oude Bijenkorf van Rotterdam, gemaakt in 1930 door Hendrik van den Eijnde, op de huidige locatie bij het magazijn van het warenhuis in Woerden
Een stoet ambachtslieden

Woerden

Reeds in 2002 trok Aad Koster, bestuurslid van Historisch Genootschap Roterodamum, aan de bel: de gevelsteen lag al decennialang te verpieteren op een bedrijventerrein in Woerden. Daar, bij het distributiecentrum van de Bijenkorf, was het kunstwerk in 1973 geplaatst.

Drie Rotterdammers bij de gevelsteen van de oude Rotterdamse Bijenkorf op de toenmalige locatie in Woerden
Het opmeten van de steen

Beeldengroep

Eigenlijk is de term gevelsteen niet helemaal correct, want het kunstwerk was niet in de gevel ingemetseld maar balanceerde op een betonnen balk die uit de hoek van het gebouw stak. Sommigen spreken daarom liever van een beeldengroep dan van een gevelsteen.

Aan één kant van de steen maakte van den Eijnde een stoet ambachtslieden, aangevoerd door een muzikant met een gitaarachtig instrument. Aan de andere kant zijn moderne transportmiddelen te zien: vliegtuigen, schepen en treinen. En op de kop staat, in kloeke Art Deco-letters, de naam van het warenhuis.

De gevelsteen van de oude Bijenkorf van Rotterdam bij het distributiecentrum van de Bijenkorf in Woerden
Vliegtuigen, schepen en treinen

De Tand des Tijds

Het robuuste kunstwerk is in goede staat voor zijn leeftijd. Hier en daar groeit wat mos en er is een enkele roetveeg die wellicht terug te voeren is op de brand in de meidagen van 1940. Maar ik vind het ook wel mooi als je de tand des tijds kunt aflezen aan een object.

Details of the Bijenkorf sculpture by Hendrik van den Eijnde, showing modern times as they were perceived in the 1920's and 1930's, with themes like transport, technology and art
Details

Terug naar Rotterdam

Zou die sculptuur van van den Eijnde niet veel beter tot zijn recht komen op de Coolsingel? Bij voorkeur op de originele locatie, als herinnering aan Dudok’s betreurde monument? Sommige Rotterdammers werden razend enthousiast over dat idee. Anderen zagen vooral beren op de weg: kabels en leidingen, financiering, slappe ondergrond.

via GIPHY

Artistiek

En een kenner beweerde dat de steen geen grote artistieke waarde vertegenwoordigt en niet tot het beste werk van de kunstenaar behoort. Tja, het blijft subjectief en het is niet helemaal mijn veld van expertise maar ik vind het gewoon een mooi en stoer ding met een overweldigende jaren 30-uitstraling.

Detail van de gevelsteen van de oude Bijenkorf van Rotterdam, gemaakt door beeldhouwer Hendrik van den Eijnde: een opvallende gelijkenis met Mount Rushmore

Werelderfgoed

Maar veel belangrijker is natuurlijk de emotionele waarde van het object. Deze gevelsteen is het enige fysieke overblijfsel van een legendarisch gebouw. De meedogenloze sloop in 1960 was een historische vergissing want als het gebouw er nog gestaan had was het, naast Van Nelle, Rotterdams tweede bijdrage aan de Unesco-werelderfgoedlijst geweest. Die bewering durf ik wel aan. Alleen daarom al verdient de steen een plek op de Coolsingel.

Zwartwit-tekening van de oude Rotterdamse Bijenkorf van architect W.M. Dudok, als een spookverschijning herrezen op Coolsingel, Churchillplein en Westblaak in Rotterdam
De Bijenkorf, geprojecteerd in het huidige Rotterdam

Kunstenaars

Lange tijd waren het vooral kunstenaars die de herinnering aan Dudok’s Bijenkorf levend hielden. Collega-fotograaf Jan Sluijter bijvoorbeeld die een omvangrijke collectie foto’s van het gebouw aanlegde of filmmaker Peter Veenendaal die er de prachtige documentaire Stad van Licht over maakte. En ondergetekende niet te vergeten: op de artist impressions die ik maakte is goed te zien waar de gevelsteen zich destijds bevond.

Fragmenten uit drie artist impressions van de oude Bijenkorf van architect Dudok, die laten zien waar de fameuze gevelsteen zich precies bevond
De gevelsteen gezien uit drie verschillende hoeken

Interview

Op 20 mei 2015 werd ik geïnterviewd over de gevelsteen door het magazine 010NU van Open Rotterdam TV. Ik liet de plek zien, naast de paviljoens met de McDonalds en het VVV, waar de oude Bijenkorf gestaan heeft.

Bart-Joost van Rij van Leefbaar Rotterdam, ook in de uitzending, was niet meteen overtuigd. Hij pleitte ervoor een plekje te zoeken in het toekomstige Forumgebouw, ook wel bekend als de Koopkubus of de Kaas van Koolhaas. Maar dat is er, zoals bekend, nooit gekomen. Althans niet als het iconische gebouw dat destijds werd voorzien. En naast de kassa bij de Primark, dat is niet echt de gedroomde plek voor de steen.

Momentum

Langzaam kreeg het plan voor de repatriëring van de steen steeds meer steun. Locale media als het Algemeen Dagblad en RTV Rijnmond berichtten er met enige regelmaat over. Co Engberts, van de Rotterdamse PvdA-fractie, stelde vragen in de gemeenteraad. En ook de Bijenkorf zelf, eigenaar van de steen, gaf zijn zegen.

Screenshots van het interview door RTV Rijnmond met de actievoerders voor de terugkeer van de gevelsteen van de Oude Bijenkorf naar Rotterdam.
Activisten bij de gevelsteen

Actievoerders

Op 8 februari 2018, werd ik met medestanders Jan Sluijter en Co Engberts geïnterviewd door RTV Rijnmond. Plaats van handeling was, uiteraard, de toenmalige locatie van de steen in Woerden. We werden meteen tot actievoerders gebombardeerd; nou ja, dat zijn we natuurlijk ook.

Algemene stemmen

Op 22 februari 2018 stemde de Rotterdamse gemeenteraad over een motie over de gevelsteen, ingediend door de PvdA-fractie, met steun van Leefbaar Rotterdam, D’66 en de SP. In de motie wordt het college van B&W opgedragen alle medewerking te verlenen aan de herplaatsing van de monumentale steen op de Coolsingel. De motie werd met algemene stemmen aangenomen.

Uitslag van de stemming op 22 februari 2018 in de gemeenteraad van Rotterdam over de motie met betrekking tot de gevelsteen van de oude Bijenkorf: met algemene stemmen aangenomen!
Met algemene stemmen aangenomen!

Herinrichting

Op de Coolsingel werd intussen hard gewerkt aan de herinrichting van Rotterdams belangrijkste boulevard, naar een ontwerp van Adriaan Geuze en zijn bureau West 8. Zijn voornaamste ingreep was het terugbrengen van het aantal rijbanen voor auto’s van vier naar twee, die bovendien ten oosten van de trambaan kwamen te liggen. Dat schiep aan de westkant ruimte voor een mooi breed fietspad en een esplanade voor voetgangers. En voor kunstwerken als de gevelsteen, precies op de plek waar het kunstwerk tot 1960 hing.

Definitief

Dat die ruimte ook niet onbegrensd was bleek toen een team van de gemeente, onder leiding van stedebouwkundige Monique Marijnissen, de definitieve locatie ging bepalen. De esplanade staat vol met bomen, lantaarnpalen, fietsnietjes en plantenbakken. Onder de grond lopen de eerdergenoemde kabels en leidingen en laten we ook metrostation Beurs niet vergeten. Verder moet er te allen tijde een noodroute voor hulpdiensten worden vrijgehouden.

Plattegrond van het Churchillplein en het meest zuidelijke deel van de Coolsingel in Rotterdam, met de contouren van de oude Bijenkorf en de voorgestelde locatie van de gevelsteen
De oude Bijenkorf en de nieuwe locatie van de gevelsteen

Nieuwe plek

Toch leidde die speurtocht naar een mooie plaats. Niet helemaal exact op de oude locatie maar een meter of 35 naar het noorden. Van de maan af gezien is dat verschil niet te merken. Het is de bedoeling dat de steen geplaatst wordt in dezelfde oriëntatie als destijds: onder een hoek met de huidige Coolsingel. Een stille getuige van het feit dat de stadsplattegrond ingrijpend veranderd is: voor de oorlog boog de Coolsingel hier naar rechts om aan te sluiten op de Schiedamsvest.

Artist impression van de gevelsteen van de oude Bijenkorf van architect W.M. Dudok, gemaakt door beeldhouwer Hendrik van den Eijnde, terug op zijn oorspronkelijke locatie op de Coolsingel in Rotterdam
Nee, dit is geen foto maar een artist impression

Sokkel

Restauratiebedrijf Meesters-In in Ameide maakte een plan voor de restauratie en herplaatsing. Ontwerper Jan Konings bedacht een sokkel waarop de steen optimaal tot zijn recht komt. En ik maakte daar een plaatje van dat op 21 januari 2022 aan de wereld gepresenteerd werd middels de onderstaande uitzending van TV Rijnmond. Daarin vertelt Luuk de Boer van Roterodamum over de crowdfundingsactie die op 1 februari van start gaat. De gemeente doet ook een duit in het zakje maar alle Rotterdammers krijgen de kans een bijdrage te leveren. En hopelijk kan de steen dan nog dit jaar geplaatst worden.

Overigens ben ik van mening dat Dudoks Bijenkorf in zijn geheel herbouwd moet worden. Maar dat kan altijd nog.

Frans Blok

Mijn werk bevindt zich in het grensgebied van fotografie, schilderkunst, computervisuals en grafisch ontwerp. Met mijn bedrijf 3Develop doe ik werk in opdracht maar dezelfde technieken, vaardigheden en software zet ik ook in voor het maken van vrij werk.Ik ben van oorsprong architect en ik woon in Rotterdam, vandaar dat de architectuur en de geschiedenis van die stad een belangrijke inspiratiebron vormen. Maar ook reizen naar onder andere IJsland en Groot-Brittannië, of wandelingen in Nederland, leveren veel materiaal op. Ontdekken en verbeelden, het zien en laten zien van kwaliteit en schoonheid, daar gaat het om in mijn werk.

Dit vind je misschien ook leuk...

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Spam-controle: *