De Rotterdamse openbare kunstwerken – top 22

Iedere stad heeft natuurlijk zijn standbeelden en andere kunstwerken. Maar in Rotterdam zijn de kunstwerken gemiddeld wat groter dan elders. De stad telt opvallend veel sculpturen die zo groot zijn dat je er doorheen kunt lopen. Er is natuurlijk, in zo’n ruim opgezette naoorlogse binnenstad, ook wel wat meer plek om flink uit te pakken. Maar ook daarbuiten treffen we wat oversized objecten aan.

Ik maakte ooit een top 10 met de leukste openbare kunstwerken van Rotterdam, naar mijn bescheiden mening. Maar al gauw realiseerde ik me dat ik er toch wel een paar vergeten was. En er komt natuurlijk wel eens een nieuw kunstwerk bij in de openbare ruimte. Inmiddels is daarom de top 10 uitgebreid tot een top 22, met potentie voor verdere groei. Op het kaartje hieronder zijn ze alle 22 terug te vinden; wel even uitzoomen voor nummer 6, 13, 17 en 20.

22: De Gevelsteen

Kunstenaar: Hendrik van den Eijnde ; jaar: 1930
Locatie: Coolsingel; openbaar vervoer: metro Beurs

Over de hekkensluiter van deze lijst heb ik in de loop der tijd een stuk of vier blogposts geschreven, inmiddels allemaal samengevoegd tot één pagina. De gevelsteen van de oude Bijenkorf zou misschien ook nog wel wat hoger in de hitparade mogen. Aan de andere kant: dit is het enige kunstwerk in Rotterdam waar ik me actief tegenaan bemoeid heb en ik wil niet de indruk wekken partijdig te zijn. Vandaar dat ik de lijst ermee open.

Het verhaal is al heel vaak verteld: de sculptuur De Werkende Mens van beeldhouwer Hendrik van den Eijnde prijkte dertig jaar lang op de gevel van de oude Bijenkorf. Na de sloop van dat gebouw in 1960 verdween het kunstwerk in een donkere kelder onder de nieuwe Bijenkorf. Vervolgens stond het decennia lang weg te kwijnen op een bedrijfsterrein in Woerden.

Het is aan de onvermoeide inzet van vele kunstminnende stadgenoten te danken dat de gevelsteen sinds 2024 weer terug is in Rotterdam. Bijna op dezelfde plek als voorheen: 35 meter noordelijker en 5 meter lager. En voor wie zich afvraagt waarom de steen schuin geplaatst is ten opzichte van de Coolsingel: eigenlijk staat de steen recht en loopt de Coolsingel schuin.

21: Marathonbeeld

Kunstenaar: Henk Visch; jaar: 2001
Locatie: Erasmusbrug; openbaar vervoer: metro Leuvehaven

Toen dit beeld in 2001 onthuld werd kwam de marathon er alleen nog maar twee keer langs. Inmiddels is de start verplaatst van de Coolsingel naar de voet van de Erasmusbrug waardoor de locatie nog perfecter is geworden. Hier klinkt het “You’ll Never Walk Alone”; hier beginnen de 17.000 lopers aan hun 42.195 meter.

Het stalen beeld bestaat uit twintig veelhoekige vlakken in evenveel verschillende kleuren. Dat staat voor de verscheidenheid van de deelnemers, die inderdaad overal vandaan komen en onderling heel erg verschillen maar allemaal de liefde voor het hardlopen delen. Omdat er in de omgeving verder niet zo heel veel kleur is – de brug is wit, het plein is grijs, het naburige hotel is zwart – komen al die kleuren extra tot hun recht.

In de sokkel zijn naambordjes geplaatst met alle winnaars, mannen en vrouwen, sinds het begin van de marathon in 1981. Halverwege de eeuw is de hele sokkel vol; tegen die tijd wordt er vast wel een creatieve oplossing bedacht om door te gaan met het eren van de kampioenen.

20: Het Windscherm

Kunstenaars: Maarten Struijs, Frans de Wit; jaar: 1985
Locatie: Neckarweg; openbaar vervoer: bushalte Volgerweg (Rozenburg)

Met zijn lengte van 1700 meter moet het windscherm langs het Calandkanaal toch wel het grootste kunstwerk binnen de gemeentegrenzen zijn, zou je denken. Maar nee, er komt nog iets groters aan, verderop in deze lijst.

De vraag is natuurlijk of het wel kunst is, deze functionele betonconstructie. Het windscherm is immers geplaatst om te voorkomen dat de grote autoschepen in het kanaal bij sterke zuidwestenwind in de problemen raken. Maar op de BKOR-plattegrond van het Centrum voor Beeldende Kunst Rotterdam is het scherm wel degelijk terug te vinden.

Het is hoe dan ook een imposant bouwwerk, waarbij de ontwerpers duidelijk hun best hebben gedaan er meer van te maken dan een saaie muur. Het scherm is opgedeeld in kleinere eenheden, sommige recht, andere gebogen. Door de openingen daartussen komt toch nog wat wind maar ik vermoed dat dit constructief beter werkt dan een geheel gesloten wand.

Mijn enige kritiekpuntje is dat het windscherm wat ongenaakbaar en moeilijk toegankelijk is. Een leuk wandelpad langs die 1700 meter zou wel iets toevoegen.

19: De Warme Hand

Kunstenaar: Hans Lemmen; jaar: 2001
Locatie: Goudsesingel/Mariniersweg; openbaar vervoer: metro Blaak

Op de hoek van de Goudsesingel en de Mariniersweg staat een enigszins stomperig bronzen boompje met een uitgestoken hand. Het kunstwerk, officieel De Boom genaamd, is er gekomen op initiatief van de Groene Passage, het nabijgelegen mens- en millieuvriendelijke winkelcentrum (tip: het lopend buffet van restaurant Spirit is zo lekker en rijk gesorteeerd dat zelfs de grootste carnivoor er spontaan vegetariër van wordt)

Het leuke is: in de hand zit een verwarmingselement dat de temperatuur van het brons permanent op 37 graden houdt, lichaamstemperatuur. Dat maakt het vooral op koude winterdagen een attractie om De Boom een hand te geven. Dat is dan ook sinds 2001 veelvuldig gebeurd, zodat het brons van de hand door alle aanrakingen mooi is gaan glimmen.

18: De Open Deur

Kunstenaar: Gavin Turk; jaar: 2021
Locatie: Wilhelminapier; openbaar vervoer: metro Wilhelminaplein

De officiële naam van dit kunstwerk is L’Âge d’Or oftewel De Gouden Eeuw. Het staat op een steenworp afstand van de eigenaar, museum Fenix, die het werk in langdurige bruikleen aan de gemeente Rotterdam heeft gegeven. De open deur past dan ook prima op deze plek en in het thema migratie, als symbool van hoop, van de mogelijkheid een nieuw leven te beginnen. Een nieuw leven beginnen, dat hebben in de loop der tijd ongeveer drie miljoen gelukzoekers gedaan door vanaf de Wilhelminapier te vertrekken naar Amerika.

De deur ziet eruit alsof-ie van hout is maar is in werkelijkheid gemaakt van brons. En met zijn 3,5 meter is de deur ook wel wat groter dan een gemiddelde deur. Helemaal uniek is dit kunstwerk overigens niet. L’Âge d’Or is een serie van acht deuren die verschillen in kleur, vorm en handgreep. Maar voor zover ik heb kunnen nagaan is dit wel de enige die permanent in de openbare ruimte staat.

Het is bij uitstek een kunstwerk dat de toeschouwer uitnodigt er deel van uit te maken, namelijk door er zelf doorheen te lopen. En aan de uitgesleten plek in het gras te zien wordt die uitnodiging zeer vaak aangenomen.

17: Huize Körmeling

Kunstenaar: John Körmeling; jaar: 2000
Locatie: Reeweg; openbaar vervoer: bushalte Antonie Bodaanweg

Ook midden in het Rotterdamse havengebied kom je kunst tegen. Boven op het kantoorgebouw van de douane staat een houten “pioniershuisje”, met uitzicht op de containerterminals aan de Eemhaven. Je zou zelfs kunnen zeggen dat het huisje zweeft, want de pootjes waarop het staat zijn zeer iel.

Het is een klein huisje, zes bij vier meter, maar wel met twee verdiepingen, een veranda en een balkonnetje. En er schijnt zelfs een kachel aanwezig te zijn. Je zou dus verwachten dat er een artist in residence in huist maar dan heb je buiten de Nederlandse regeltjescultuur gerekend. De vergunningen voor het huisje werden namelijk alleen verleend onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat het nooit bewoond zou worden.

Enfin, als er echt iemand in zou wonen krijg je natuurlijk weer de vraag of kunst is of niet. En dat is het nu in ieder geval wel, eigenwijs als het staat commentaar te geven op de pioniers die ooit vanuit Rotterdam naar het Wilde Westen vertrokken.

16: Waterwoud

Kunstenaar: NEXT Architects/H+N+S Landschapsarchitecten; jaar: 2019
Locatie: Eiland van Brienenoord; openbaar vervoer: tramhalte Stadion Feyenoord

Ook het Waterwoud op de kop van het Eiland van Brienenoord roept de vraag op: is dit een kunstwerk of een functioneel object, of allebei? De scheidslijn is vaak moeilijk te leggen. Op de eerder genoemde BKOR-plattegrond is het cortenstalen uitzichtpunt niet vermeld.

Enfin, dit is mijn blog en mijn lijst dus als ik zeg dat iets kunst is, dan is het kunst. Binnen de grenzen van het blog in ieder geval. En het Waterwoud past prima op de lijst, tussen al die andere kunstwerken waar je doorheen of onderdoor kunt lopen. Sterker nog: het is speciaal ontworpen om het te beklimmen, of om af te dalen tot bijna op de aangrenzende zandplaat.

Het Waterwoud is een cadeautje aan de stad van baggerfirma Van Oord, waarvoor dank. Bij de oplevering in 2019 werd het gepresenteerd als eerste van een serie Maaspoints, “belevingsplekken die de relatie tussen de Rotterdammers en de rivier te versterken door inwoners in direct contact te brengen met de cyclische ecologie van het water”. Maar van die andere Maaspoints is tot nu toe weinig terecht gekomen. Hoe dan ook: deze eerste belevingsplek, met zijn bijzondere doorkijkjes naar de nieuwe getijdennatuur maar ook zijn fraaie uitzicht op de stad, voldoet prima aan de doelstelling.

15: De Visser

Kunstenaar: Ger Bout; jaar: 2006
Locatie: Charloisse Hoofd; openbaar vervoer: bushalte Charloisse Hoofd

Langs de oever van de Maas, vlakbij de voetgangersingang van de Maastunnel, zit sinds 2006 een tien meter hoge stalen visser. Het is het resultaat van een project van de Rotterdamse architect en kunstenaar Ger Bout (1950-2017), die de constructie eigenlijk had bedacht voor Helsinki. Zijn vrouw kwam uit Finland, dus hij had daar zijn contacten. In 2000 was de Finse hoofdstad een van de culturele hoofdsteden van Europa en in het kader daarvan zou de Visser in elkaar gezet worden door studenten. Na veel voorbereidend werk zette de gemeente Helsinki echter op het laatste moment een streep door het project omdat het onmogelijk zou zijn.

“Onmogelijk”, dat woord kennen we niet in Rotterdam. Kenniet bestaat niet. Een paar jaar later kwam de Visser er dus toch maar dan op zijn huidige plek op het Charloisse Hoofd. Honderden studenten van verschillende opleidingen werkten er aan mee, maakten berekeningen en lasten de onderdelen aan elkaar. Eigenlijk zou het kunstwerk slechts een jaar blijven staan maar de Visser vist nog steeds en van mij mag-ie blijven. Er was trouwens nog een tweede Visser gepland, als cadeautje aan de stad Istanbul, maar die is er tot op heden (nog) niet gekomen.

14: Sylvette

Kunstenaar: Pablo Picasso/Carl Nesjar ; jaar: 1970
Locatie: Westersingel; openbaar vervoer: metro Eendrachtsplein

Er zullen niet veel steden zijn die kunnen zeggen dat ze een Picasso hebben, gewoon op straat. Weliswaar een co-productie met de Noorse kunstenaar Carl Nesjar, maar toch… Rotterdam heeft er een (Amsterdam trouwens ook maar dat is een ander verhaal).

Nesjar had een manier bedacht om schetsen van Picasso “op te blazen” tot metershoge betonnen beelden. Hij mengde kleine zwarte basaltsteentjes door het beton; door daarna met zandstralen het beton te verwijderen kon hij als het ware tekenen in het beton.

Het 7,5 meter hoge beeld aan de Westersingel heet Sylvette, naar de muze van Picasso die de inspiratie vormde voor een stuk of veertig van zijn schetsen en schilderijen. Een meisje met een paardenstaart die we tegenwoordig als een influencer zouden beschouwen, want door haar voorbeeld gingen veel meisjes in Parijs en ver daarbuiten een paardenstaart dragen.

De gemeente kocht Sylvette in 1970 voor de manifestatie C’70 om 25 jaar wederopbouw te vieren. Het beeld stond eerst bij het station maar werd later naar zijn huidige locatie bij museum Boymans verplaatst. En zo is er op die plek tijdens de jarenlange sluiting van het museum in ieder geval nog één kunstwerk te zien.

13: De Bospoldervos

Kunstenaar: Florentijn Hofman; jaar: 2020
Locatie: Schiedamseweg; openbaar vervoer: Marconiplein

Florentijn Hofman staat bekend om zijn grote dierlijke kunstwerken. Zo maakte hij reusachtige badeenden die al op veel plaatsen in de wereld rondgedobberd hebben, van Bakoe tot Osaka en van Hasselt tot Hongkong. Verder maakte hij een beer voor Amsterdam en een aardvarken voor Arnhem. De tien meter hoge vos aan de Schiedamsedijk, gemaakt van staal en beton met een kunststof coating, past dus prima in zijn oeuvre.

De Bospoldervos staat symbool voor de natuur die soms op onverwachte manieren de stad binnendringt. Er schijnen regelmatig vossen te worden gesignaleerd in Bospolder. De konijnen op het aangrenzende dakpark zouden wel eens een aanzuigende werking kunnen hebben.

Het plastic tasje dat de vos in zijn bek heeft is eigenlijk een beetje een anachronisme geworden, want die krijg je tegenwoordig niet meer bij elke boodschap ongevraagd mee. En gelukkig maar.

12: De Grote Pote

Kunstenaar: Ben Zegers; jaar 2020
Locatie: Binnenrotte; openbaar vervoer: metro Blaak

De ontstaansgeschiedenis van Iedereen is dood behalve wij, zoals de 7,5 meter hoge aluminium voeten op de Binnenrotte officieel heten, beslaat bijna dertig jaar. Nadat in 1991 bij de aanleg van de spoortunnel restanten waren gevonden van de oudste sluis in de Rotte, ontstond het idee om deze locatie te markeren met een kunstwerk. Dit is immers de plaats waar Rotterdam ontstaan is. Een kwam een burgerinitiatief en de gemeenteraad nam een motie aan maar het duurde decennia voordat er geld beschikbaar kwam en een kunstenaar werd gekozen. Uiteindelijk werd in september 2020, als sluitstuk van de herinrichting van de Binnenrotte, het kunstwerk onthuld.

Ik snap eerlijk gezegd niets van de officiële titel van het beeld en de relatie met die oude sluis ontgaat me ook. Maar ik wil niet zeuren; kunst moet vooral gewoon mooi moet zijn en aan die voorwaarde is ruimschoots voldaan. De twee voeten zijn tegelijkertijd zowel zwaar en grof als speels en (letterlijk) lichtvoetig. En als de gedachte erachter is dat wij Rotterdammerts te allen tijde moeten proberen er samen iets van te maken, kan ik me daar natuurlijk alleen maar bij aansluiten.

11: De Matrassen

Kunstenaar: George Rickey; jaar: 1971
Locatie: Binnenwegplein; openbaar vervoer: metro Beurs

De officiële naam van dit gevaarte is Two Turning Vertical Rectangles en het is van alle op deze pagina besproken kunstwerken de enige die beweegt. De twee rechthoeken bewegen namelijk, onafhankelijk van elkaar, mee met de wind, wat er vooral tijdens stormen spectaculair uitziet. Kinetische kunst, noemen we dat.

Ruim veertig jaar lang draaiden de twee matrassen, zoals ze in de volksmond heetten, onverstoorbaar rond. Maar in 2012 ging er iets mis bij de herinrichting van het plein. Het maaiveld werd bij die renovatie een beetje opgehoogd waardoor de rechthoeken op hun laagste punt nog maar 2.10 meter boven het plein hingen. Dat werd, ook al vanwege het steeds langer worden van de gemiddelde Nederlander, te gevaarlijk gevonden. Het beeld werd weggehaald en van een langer onderstel voorzien. Dat moest blijkbaar drie jaar duren want pas in 2015 kwamen de draaiende rechthoeken terug. En toen knalde er een vrachtwagen tegen aan waardoor het beeld zwaar beschadigd raakte. Dit keer duurde het vijf jaar voordat het terugkwam, keurig hersteld en omringd door paaltjes die een nieuwe ontmoeting met een vrachtwagen moeten voorkomen.

Hopelijk blijven de matrassen voorlopig weer een jaar of veertig ongehinderd hun rondjes draaien. Tweehonderd meter verderop, aan de voorgevel van de Schouwburg, pardon, Theater Rotterdam, locatie Schouwburg, hangt overigens nog een recentelijk gerestaureerd kinetisch kunstwerk van Rickey: de Three Columns.

10: Het Ding

Kunstenaar: Naum Gabo; jaar: 1957
Locatie: Coolsingel; openbaar vervoer: metro Beurs

Volgens het stedebouwkundig plan had de Bijenkorf hier een vooruitgeschoven bouwdeel richting de Coolsingel moeten hebben, zoals die ook gemaakt zijn ter plaatse van de Aert van Nesstraat en het Stadhuisplein. Marcel Breuer, de architect van het warenhuis, had echter een vierkant gebouw zonder uitstulpingen in zijn hoofd en vroeg de Russische kunstenaar Naum Gabo een grote sculptuur te bedenken voor op de plek. En daar ging bouw- en woningtoezicht mee akkoord.

Het werd een kunstwerk zonder titel. Da’s altijd een beetje een zwaktebod; je kunt er dan op wachten dat de volksmond zelf wel een titel bedenkt. In dit geval werd dat: het Ding.

Het nadeel van zo’n 26 meter hoog kunstwerk is dat het onderhoud niet goedkoop is. Na meer dan een halve eeuw was een grote opknapbeurt dingend nodig maar wie ging dat betalen? Gelukkig zijn de instanties er uit gekomen en werd Het Ding in de winter van 2017/2018 grondig gerestaureerd. Het staat er sindsdien weer fraai bij, in afwachting van de ook broodnodige opknapbeurt van de Coolsingel zelf, die de komende jaren plaats gaat vinden.

9: De Waslijn

Kunstenaar: Auke de Vries; jaar: 1983
Locatie: Noordelijk landhoofd Willemsbrug; openbaar vervoer: metro Blaak

De officiële naam voor dit kunstwerk is het Maasbeeld maar in de praktijk gebruikt iedereen de bijnaam De Waslijn. Ik vermoed dat het een van de zeer weinige kunstwerken op onze planeet is dat niet staat maar hangt. Deze lijn met schijnbaar willekeurige vormen verbindt de nieuwe Willemsbrug, geopend in 1981, met het landhoofd van de oude brug.

Ik kan me vaag een gastcollege van Auke de Vries herinneren uit mijn tijd als Bouwkundestudent aan de TU Delft, waarin hij uitlegde dat krabbeltjes die mensen uit verveling maken tijdens slaapverwekkende vergaderingen een belangrijke inspiratiebron voor hem vormen.

8: Geboortehuis Erasmus

Kunstenaar: Diana de Graaf, Maaike Disco, Reinier de Gooijer; jaar: 2016
Locatie: Grotekerkplein; openbaar vervoer: metro Blaak

Hoewel hij hier slechts als peuter gewoond heeft zijn we in Rotterdam erg trots op Erasmus. Er zijn onder andere een brug, een universiteit, een straat, een apotheek en een hotel naar hem vernoemd. En terecht: iemand die in de vijftiende eeuw al dingen zei als: “Heel de wereld is mijn vaderland” en “Laat iedereen zijn eigen overtuiging eren zonder die van een ander te beledigen”, daar hoef je je niet voor te schamen.

Desiderius Erasmus werd in 1466 geboren in een klein huisje aan een steeg tussen de Hoogstraat en de Laurenskerk. Het pand heeft het daar eeuwenlang uitgehouden maar werd eind negentiende eeuw toch gesloopt. Doordat bij het bombardement in 1940 ook de omgeving grotendeels verwoest werd was het lastig te zeggen waar het huis gestaan heeft. Maar sinds 2016 is de plek gemarkeerd met een cartoonesk pandje bekleed met Delfts blauwe tegeltjes met het portret en teksten van de grote man.

Desiderius zelf kijkt, enkele tientallen meters verderop, vanaf zijn sokkel in het parkje voor de kerk, tevreden toe. Overigens is dat het oudste bronzen beeld van Nederland; dat hebben we dus ook maar mooi binnen de stadsgrenzen.

7: De Brandgrens

Kunstenaar: West 8; jaar: 2010
Locatie: Cool, Oude Noorden, Crooswijk, Kralingen; openbaar vervoer: waterbushalte Erasmusbrug en vandaar 12 kilometer lopen

Dit is verreweg het grootste kunstwerk uit de lijst. En misschien zelfs het grootste kunstwerk ter wereld. De Brandgrens omgeeft het gebied dat verwoest werd tijdens het bombardement op 14 mei 1940 en de brand die daarop volgde. Dat gebied had een oppervlakte van vele vierkante kilometers; de totale lengte van de Brandgrens is twaalf kilometer.

In 2007 en 2008 werd de lijn op 14 mei zichtbaar gemaakt met een groot aantal schijnwerpers. Dat was een indrukwekkend gebeuren en zou wat mij betreft best eens in de vijf jaar of zo herhaald mogen worden. De lampjes die sinds 2010 de Brandgrens markeren zijn wat subtieler. Ze vormen een prachtige aanleiding voor een stadswandeling. Op sommige plaatsen is de overgang tussen oud en nieuw meteen te herkennen; op andere plekken is door naoorlogse sloopdrift de grens volkomen vervaagd. Maar het is hoe dan ook een verrassende manier om met andere ogen naar de stad te kijken.

De lampjes worden overigens door onwetende toeristen wel eens voor het werk van de duivel aangezien. Maar het was dan ook best wel duivels, dat bombardement.

6: De Zandwacht

Kunstenaar: Observatorium; jaar: 2015
Locatie: Tweede Maasvlakte; openbaar vervoer: bushalte Oostvoorne Dorp en daar een fiets huren

De meeste kunstwerken in deze top-10 bevinden zich in de binnenstad van Rotterdam, of op loopafstand daarvan. De Zandwacht niet, die staat, of ligt, zo’n 34 kilometer verderop, aan de voet van een spectaculaire haarspeldbocht op de Tweede Maasvlakte. Maar ook dat is nog grondgebied van de gemeente Rotterdam.

Het betonnen kunstwerk verbeeldt de vorming van duinen door de wind. En ook deze sculptuur is weer behoorlijk flink: 40 bij 20 meter en 12 meter hoog. Je kunt er niet alleen doorheen lopen; je kunt er bijna in verdwalen. Maar in de weidsheid van de Maasvlakte en de Noordzee is die maat zeker op zijn plaats.

5: De Verloren Parel

Kunstenaar: Madeleine Berkhemer; jaar: 2015
Locatie: Het Park; openbaar vervoer: tram 8, halte Euromast/Erasmus MC

Nog zo’n kunstwerk waar je doorheen kunt lopen. Sterker nog, je kunt er overheen klauteren en er zelfs doorheen kruipen. De Verloren Parel is dan ook populair bij kinderen en dat is helemaal niet erg want het parelsnoer is niet alleen bedoeld als kunstwerk maar ook als speelobject.

De met scheepstouw verbonden natuurstenen bollen zijn vanuit bijna het hele park te zien want ze contrasteren goed met het groen van het gras en (in de zomer) de bomen. Ze hebben een soort vanzelfsprekendheid, alsof ze er altijd al gelegen hebben, in plaats van pas een jaar of drie. Alsof een reuzin lang geleden haar ketting verloren is. Wat weer raakvlakken heeft met de legende dat er onder de Euromast een reus begraven ligt.

4: Kabouter Buttplug

Kunstenaar: Paul McCarthy; jaar: 2001
Locatie: Eendrachtsplein; openbaar vervoer: metro Eendrachtsplein

Deze reusachtige bronzen kabouter verdient alleen al een plaatsje in de top-10 vanwege het verhaal dat erover verteld kan worden. Hij heet eigenlijk Santa Claus en het voorwerp dat hij in zijn rechterhand heeft is een kerstboom. Maar toen iemand met een verdorven geest er een seksspeeltje in zag waren de poppen aan het dansen want hoe moet je dat nou aan je kinderen uitleggen? Al zou je er natuurlijk evengoed een raketijsje in kunnen zien.

Plannen om kabouter Claus bij de Doelen of bij de Koopgoot te plaatsen gingen niet door na protesten van omwonenden en winkeliers. Uit wanhoop werd toen besloten het beeld voorlopig maar op de binnenplaats van museum Boymans te zetten.

Maar toen kwam de omslag: de ondernemers van de Oude Binnenweg begonnen een actie om Santa naar het Eendrachtsplein te halen. En daar staat hij al sinds 2008 een groot succes te wezen: het beeld waarmee iedere toerist die de stad bezoekt op de foto moet. Een soort Rotterdamse Manneken Pis, maar dan wel een stuk groter.

3: De Nieuwe Delftse Poort

Kunstenaar: Cor Kraat; jaar: 1995
Locatie: Pompenburg; openbaar vervoer: metro Stadhuis

Deze oranjebruine stalen constructie werd in 1995 onthuld ter gelegenheid van vijftig jaar wederopbouw. In het bouwwerk staan een aantal leeuwen en andere decoraties van de oorspronkelijke poort die tot 1940 op het Hofplein stond.

Op een plaquette wordt gesteld dat die poort bij het bombardement op 14 mei van dat jaar verwoest werd, maar in werkelijkheid was het monument op dat moment al grotendeels afgebroken in verband met een herinrichting van het verkeersplein. Het was de bedoeling hem een eindje verderop weer op te bouwen, maar dat is er nooit van gekomen. Totdat Cor Kraat er in 1995 deze stalen replica van maakte.

De oude poort stond overigens niet precies op deze plek maar aan de andere kant van het Pompenburg, ter hoogte van de (voormalige) Shelltoren.

2: Ode aan Marten Toonder

Kunstenaars: de Artoonisten; jaar: 2002
Locatie: hoek Westblaak/Binnenrotte; openbaar vervoer: metro Blaak

Marten Toonder (1912 – 2005) woonde een groot deel van zijn leven in Ierland, maar hij was toch echt een Rotterdammert: hij werd er geboren en bracht er de eerste decennia van zijn leven door. Reden genoeg om een standbeeld aan hem en zijn werk te wijden. Al dachten ze daar destijds in Den Bommel, waar al een Toonder-monument was, anders over.

Ollie B. Bommel is, vanwege dat conflictje met Den Bommel, de grote afwezige op dit beeld. In plaats daarvan zien we op de barokke natuurstenen bank vier andere bekende inwoners van Rommeldam: burgemeester Dickerdack, markies De Cantecler, professor Sickbock en schilder Terpen Tijn. Helemaal bovenaan op de obelisk staat een vijfde personage: Tom Poes. Het beeld staat sinds de  90ste verjaardag van Toonder op dit hoekje van de Binnenrotte dat is omgedoopt tot Marten Toonder-plein.

Oplettende lezertjes onder de veertig vragen zich misschien af wie die Toonder dan wel was. Met de bekendheid van zijn oeuvre onder jongeren is het kommer en kwel. Fi donc, wat een minkukels, als u begrijpt wat ik bedoel.

1: De Verwoeste Stad

Kunstenaar: Ossip Zadkine; jaar: 1953
Locatie: Plein 1940; openbaar vervoer: metro Beurs

Als er één kunstwerk op deze lijst hoort dan is het wel dit oorlogsmonument van Zadkine. Net als de Euromast en de Erasmusbrug staat het beeld symbool voor de hele stad.

Zadkine verbeeldt er de verwoestingen mee die het bombardement van 14 mei 1940 aanrichten en de wanhoop die het veroorzaakte. Ik kan er niet voorbij lopen zonder aan die verschrikkelijke gebeurtenis te denken. Toen het onthuld werd in 1953 stond het op een kale vlakte; het stemt tot tevredenheid dat er intussen weer een stad om het beeld heen verrezen is.

Ik heb trouwens uit betrouwbare bron vernomen dat het graniet van de sokkel eigenlijk bestemd was voor een standbeeld van Hitler. Dat is dan toch wel weer een leuk grapje van de geschiedenis.

---

Over de lijst kan gecorrespondeerd worden, hieronder bij de reacties. Welk kunstwerk had er eigenlijk ook nog in gemoeten en welk werk hoort er absoluut niet in thuis, volgens uw/jouw bescheiden mening? Laat het de wereld weten!