De Rotterdamse Metro, toen, nu en straks

Op 9 februari 1968 werd het eerste traject van de Rotterdamse metro geopend: zes kilometer, zes stations, van het Centraal Station naar het Zuidplein. Ik was erbij, samen met mijn vader, maar ik herinner me dat ik die dag vooral heel veel bovenbenen gezien heb. Ik was namelijk pas vijf en een stuk korter dan tegenwoordig.

Een paar jaar later werd dat eerste lijntje “doorgetrokken” naar mijn woonplaats Hoogvliet. Dat had een halvering van de reistijd naar Rotterdam tot gevolg. In plaats van een langdurige busrit bracht de metro ons in een klein halfuurtje naar “de stad”.

Metrostation Hoogvliet met een stilstaande metro en een metro die aan komt rijden, bij regenachtig weer
Metrostation Hoogvliet

Nu, ruim vijftig jaar later, bestaat het Rotterdamse metronet uit vijf lijnen met een totale lengte van meer dan honderd kilometer. Het netwerk strekt zich uit tot in vergelegen buitenwijken als Nesselande en Hoek van Holland en voorsteden als Spijkenisse, Capelle aan den IJssel en Den Haag.

Interessant maar verder nutteloos feitje: van de 71 metrostations hebben er zes het woord haven in de naam. Zoek ze allemaal!

Bord in Rotterdams metrostation met een kaart van het lijnennet
De kaart van het Rotterdamse metrolijnenkaart

Harry Beck

Daar hoort natuurlijk een kaart van het lijnennet bij. Net als bijna alle metroplattegronden ter wereld leunt die kaart zwaar op de fameuze kaart van de Londense Underground, gemaakt in 1934 door Harry Beck. Hij was de eerste die alle overbodige ballast wegliet en het netwerk abstraheerde tot hoeken van 45 graden.

De kaart van de Rotterdamse metro gebruikt die hoeken van 45 graden ook maar jammer genoeg ligt er daaronder ineens een soort geairbrushte ondergrond met waterwegen en bebouwingsvlekken.

Hoe zou Harry Beck ons metronet in kaart hebben gebracht? Waarschijnlijk ongeveer zo:

Alternatieve kaart van het metronetwerk van Rotterdam, geïnspireerd door de London Underground-plattegrond van Harry Beck uit 1935
Klik hier voor een grotere versie

De Toekomst

Voor het eerste stukje metro heeft de Coolsingel jarenlang opengelegen maar de aanleg van het traject onder de wijk Blijdorp speelde zich een jaar of tien geleden ongezien af. De technieken om ondergronds te bouwen worden steeds geavanceerder; gelukkig maar, want er komen vast nog wel wat lijnen bij de komende decennia. Hoe zou de metrokaart van 2050 er uit zien?

Cirkellijn

Over een metroverbinding van Kralingse Zoom via Feyenoord City naar het Zuidplein wordt al hardop nagedacht. Het lijkt me niet onlogisch die lijn via Charlois en het Merwe/Vierhavengebied te verbinden met het Marconiplein. En waarom maken we er niet meteen een Circle Line van: via Overschie, Schiebroek, Hillegersberg en Kralingse Berg terug naar Kralingse Zoom.

Op die manier wordt eindelijk ook het vliegveld bereikbaar met de metro. Dat vliegveld heet overigens in 2050 weer gewoon Zestienhoven en er landen en vertrekken alleen luchtschepen en elektrische vliegtuigen. Vliegschaamte wordt een boze droom uit het verleden.

Petroleum

De transformatie van oude havengebieden tot nieuwe stadswijken, ingezet op de Kop van Zuid, zal de komende decennia onverminderd doorgaan. De fossiele industrieën bij Pernis en in de Botlek zullen in de jaren 30 en 40 hopeloos verouderd zijn en plaats maken voor meer gemengde woon- en werkgebieden. Dat vraagt om een nieuwe metrolijn, nostalgisch Petroleumlijn genoemd, die bij Maassluis aantakt op de Strandlijn naar Hoek van Holland. Aan de andere kant verbindt die lijn plaatsen als Ridderkerk, Hendrik-Ido-Ambacht, Zwijndrecht en Dordrecht met het Rotterdamse metronetwerk.

Toekomstvisie voor het metronet van Rotterdam, met twee nieuwe metrolijnen, gevisualiseerd als old school Londen Underground-plattegrond
Klik hier voor een grotere versie

Spelen van de XXXVII Olympiade

Aan die lijn ligt ook metrostation Olympisch Park. Want dat in 2040 de Olympische Spelen in Rotterdam gehouden worden, honderd jaar na het bombardement en zevenhonderd jaar na de stadsrechten, dat spreekt vanzelf.

Deelder

Tijdens het maken van deze kaarten overleed Jules Deelder. Ik heb hem geëerd met een metrostation in de buurt van het Sparta-stadion. Dit naar goed Parijs gebruik; daar worden vaker stations naar historische personen (Jacques Bonsergent, Richard Lenoir) genoemd.

Detail van een fictieve metrokaart van Rotterdam in 2050, gebaseerd op de Londense metrokaart van Harry Beck uit 1934

Is deze toekomstvisie voor de Rotterdamse metro te ambitieus? Of ben ik juist gewenste metrolijnen vergeten? Laat het weten, hieronder in de comments!

Update: 9 januari 2020

Nadat ik op nieuwjaarsdag deze blogpost online zette kreeg ik in drie dagen 15.000 bezoekers. En dat is heel wat meer dan de toeloop die mijn website normaal gesproken krijgt. Het Algemeen Dagblad en de Havenloods wijdden allebei een artikel aan mijn metrokaarten.

RET-plannen

In die artikelen bleek ook dat de toekomstvisie van de RET tot op zekere hoogte aansluit bij die van mij. Al denkt ons vervoerbedrijf eerder aan een halve cirkellijn, die na Kralingse Zoom, De Esch, Zuidplein en Charlois door de Maastunnel rijdt en na stops bij de Euromast en Erasmus MC eindigt bij het Centraal Station. Wat de vraag opwerpt wie er in de Maastunnel plaats moet gaan maken: de auto’s, de fietsen of de voetgangers?

Verder zou de RET graag metro’s laten rijden over de spoorlijn tussen Rotterdam en Dordrecht. Ik vraag me af wat dat toevoegt ten opzichte van de huidige sprinters van de NS, ook al omdat er tussen Barendrecht en Zwijndrecht eigenlijk geen woonwijken langs dat spoor liggen. Dan is die verlengde Petroleumlijn langs Ridderkerk en Hendrik Ido Ambacht een stuk zinvoller. Maar toegegeven: een metrolijn over bestaand spoor is natuurlijk wel makkelijker en goedkoper.

Artikel in huis-aan-huisblad De Havenloods over de kaart van Frans Blok met het Rotterdamse metrolijnennet in 2050 en de toekomstplannen van de RET
Het artikel in de Havenloods

Max-versie

Ik kreeg ook tientallen reacties van lezers, met veel interessante suggesties en aanvullingen; ze zijn allemaal hieronder te lezen. In een aantal buurgemeenten van Rotterdam is duidelijk behoefte aan aansluiting op het metronet. Er werden honderden kilometers aan nieuw metrospoor aangevraagd. Ik kon niet anders dan daarop ingaan met een max-versie van de 2050-kaart.

Maar ik wil daarbij wel realistisch blijven. Het aanleggen van een metrolijn is duur, complex en tijdrovend. En er kan veel gebeuren in dertig jaar maar ik vrees dat Rockanje, Moordrecht en Oud-Verlaat in 2050 nog steeds geen metrostation hebben.

Drie ontwikkelingen die volgens mij wel kansrijk zijn:

  • doortrekken van de allereerste metrolijn van Spijkenisse naar Hellevoetsluis.
  • een zijtakje vanaf Kralingse Zoom naar Krimpen aan den IJssel.
  • een nieuwe lijn vanaf NS-station Lansingerland-Zoetermeer die bij Rodenrijs aantakt op de bestaande lijnen en vanaf Slinge naar links afbuigt om via Carnisselande te eindigen bij NS-station Barendrecht.

Verder heb ik bij deze versie, in plaats van de wat saaie ABC-naamgeving, iedere lijn een eigen naam gegeven. De Eerste Lijn en de Dwarslijn, dat spreekt vanzelf. De Cirkellijn en de Petroleumlijn zijn al genoemd. De Strandlijn verbindt de stranden van Hoek van Holland en Nesselande. De Erasmuslijn komt langs het Erasmus MC en de Woudesteincampus van de Erasmusuniversiteit. De Glaslijn dankt zijn naam aan de kassen bij Bleiswijk en Barendrecht. En de Hoflijn verbindt, over het tracé van de voormalige Hofpleinspoorlijn, Rotterdam met de Hofstad.

Kaart van het metronetwerk van Rotterdam zoals het er uit zou kunnen zien in 2050, met drie nieuwe metrolijnen en een paar andere uitbreidingen
Klik hier voor een grotere versie

En dan nog een grappig detail: ik werd er op gewezen dat de Cirkellijn, met stations J.A.Deelder, De Esch en Feyenoord City, de drie Rotterdamse voetbalclubs Sparta, Excelsior en Feyenoord met elkaar verbindt… De bal is rond 🙂

Frans Blok

Mijn werk bevindt zich in het grensgebied van fotografie, schilderkunst, computervisuals en grafisch ontwerp. Met mijn bedrijf 3Develop doe ik werk in opdracht maar dezelfde technieken, vaardigheden en software zet ik ook in voor het maken van vrij werk.Ik ben van oorsprong architect en ik woon in Rotterdam, vandaar dat de architectuur en de geschiedenis van die stad een belangrijke inspiratiebron vormen. Maar ook reizen naar onder andere IJsland en Groot-Brittannië, of wandelingen in Nederland, leveren veel materiaal op. Ontdekken en verbeelden, het zien en laten zien van kwaliteit en schoonheid, daar gaat het om in mijn werk.

Dit vind je misschien ook leuk...

Loading comments...